Het gewicht van de bergschoen

Zondag 11 maart 2012, 15:30 uur

Ländler

Bonkig. Boers. Het zijn niet de eerste woorden die ons te binnen schieten, als we aan Franz Schubert denken. En toch, de Ländler, die de Belgische fortepianist Jan Vermeulen ons vandaag laat horen, zijn oorspronkelijk eenvoudige dansmotieven, die wortelen in de Duitse en Oostenrijkse berggebieden.

Ze werden gedanst in de kroegen en op de dorpspleinen, met veel mannelijk en vrouwelijk vertoon, zodat ze ook menigmaal als paringsdans gefungeerd zullen hebben. In de tijd van Schubert daalden ze uit de Alpen af naar de steden, waar ze na enige beschavingsarbeid bijdroegen aan het ontstaan van de Weense wals.

Voor Schubert waren de Ländler geliefde improvisatiethema’s. Was dat met het onder stedelingen nog steeds gebruikelijke dedain over de eenvoudige landman? Hoe dan ook, hij gaf er de grandeur van zijn talent aan mee maar toch, wie goed luistert, hoort hier en daar nog het gewicht van de bergschoen.

Impromptu's

Naast het vrolijke Alpenvermaak neemt Vermeulen vandaag ook twee Impromptu’s mee – uit D 899 – en twee van zijn vele Sonates, D 537 en D 960. Deze laatste componeerde Schubert slechts enkele maanden voor zijn dood in 1828 en ze legt volgens Robert Schumann – u bent gewaarschuwd – de diepste roerselen van de menselijke ziek bloot.

Jan Vermeulen werd in 2010 door de Vlaamse muzieksector uitgeroepen tot Musicus van het Jaar. Hij is een alom erkend Schubert-specialist en legde met zijn zeldzame en zorgvuldig gerestaureerde Nannette Streicher uit 1826 het integrale pianowerk van de meester vast op cd. In het Odapark speelt hij op een tijdgenoot van Nannette, een Johann Nepomuk Tröndlin, Leipzig, van ca. 1830.

Jan Vermeulen is te zien en te horen op http://www.janvermeulen.be, een prachtige site met deze recensie:

Wat ik gisteren in het kerkje van Vucht hoorde, blies mij van mijn sokken. Krop in de keel. Wij stellen ons Schubert voor op moderne piano, en denken dan dat we alles gehoord hebben en iedere noot kennen. Na zo'n concert als dit, weet je wel beter. Ik behoor absoluut niet tot de "blind believers", maar als iets historisch juist en authentiek wordt genoemd blijft dat voor mij dode letter als het niet ook fantastisch klinkt. Of beter klinkt. Ik moet de verbetering echt kunnen horen.

Orkesten met oude instrumenten hoeven mij al lang niet meer te overtuigen, maar het gekletter van oude piano's heeft mij al vaak gestoord. Wel, deze Nanette-Streicher, zoals hij bespeeld wordt door Jan Vermeulen (geen onbelangrijke nuance!), heeft mij helemaal overtuigd. Ik heb opnieuw kennisgemaakt met Schubert en met een nog rijkere gevoelswereld. Ik heb met nieuwe oren geluisterd. Ik heb kleuren en een soort dynamiek gehoord die geen enkel modern instrument kan opwekken. En vooral, hij heeft mij ontroerd op plaatsen in de partituur die mij al lang niet meer ontroerden (..).

Voor wie nog twijfels heeft, de reeks van 6 dubbel-cd's op het label Etcetera met een aanzienlijke selectie uit het werk van Schubert - zo'n 15 uur muziek! - wordt u zeer warm aanbevolen.

Greet van 't Veld